मुंबई, 12 जून 2026 : Maharashtra News राज्यातील गुटखा,तंबाखू आणि निकोटीनयुक्त पानमसाल्याच्या बेकायदेशीर व्यापाराविरोधात अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) आतापर्यंतची सर्वात कठोर मोहीम हाती घेतली आहे. FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी घेतलेल्या धाडसी निर्णयामुळे आता गुटखा माफियांवर थेट मकोका (MCOCA) अंतर्गत कारवाई होणार आहे. या निर्णयामुळे राज्यभरातील अवैध गुटखा व्यवसायात मोठी खळबळ उडाली असून अनेक मोठे रॅकेट प्रशासनाच्या रडारवर आले आहेत.
गेल्या अनेक वर्षांपासून राज्यात गुटखा बंदी असतानाही कोट्यवधी रुपयांचा बेकायदेशीर व्यापार सुरू असल्याचे चित्र आहे. याआधी अशा प्रकरणांमध्ये बहुतांश वेळा किरकोळ विक्रेते, पानटपरी चालक किंवा वाहतूक करणाऱ्या लहान घटकांवर कारवाई होत होती. मात्र या साखळीमागील मुख्य सूत्रधार आणि आर्थिक लाभ घेणारे मोठे व्यापारी कायद्याच्या कक्षेबाहेर राहत असल्याची टीका सातत्याने होत होती.
तुकाराम मुंढे यांनी हीच बाब लक्षात घेऊन आता संपूर्ण गुटखा नेटवर्क उद्ध्वस्त करण्याचा निर्धार केला आहे. नव्या धोरणानुसार केवळ विक्रेतेच नव्हे तर उत्पादक, घाऊक व्यापारी, पुरवठादार, वाहतूकदार, गोदाम चालक आणि आर्थिक व्यवहार सांभाळणाऱ्या घटकांवरही थेट कारवाई केली जाणार आहे.
Maharashtra News विशेष म्हणजे प्रतिबंधित अन्नपदार्थांच्या व्यापाराला संघटित गुन्हेगारीचे स्वरूप देण्याचा निर्णय प्रशासनाने घेतला आहे. त्यामुळे या प्रकरणांची चौकशी अधिक व्यापक आणि गंभीर स्वरूपात केली जाणार आहे. अवैध व्यवसायाच्या मुळापर्यंत पोहोचण्यासाठी आर्थिक व्यवहार, माल पुरवठा साखळी, गोदामे आणि बेनामी मालमत्तांची तपासणी केली जाणार आहे.
मकोका अंतर्गत गुन्हा दाखल झाल्यास आरोपींसमोर मोठ्या कायदेशीर अडचणी निर्माण होऊ शकतात. या कायद्याखाली जामीन मिळवणे अत्यंत कठीण मानले जाते. तसेच संघटित गुन्हेगारीशी संबंधित आर्थिक व्यवहार, मालमत्ता आणि गुन्हेगारी नेटवर्कची सखोल चौकशी केली जाते. त्यामुळे आतापर्यंत सहजपणे सुटणाऱ्या आरोपींसाठी ही कारवाई मोठा धक्का ठरणार आहे.
FDA प्रशासनाने बनावट कागदपत्रे, बेनामी व्यवहार आणि गुप्त गोदामांच्या माध्यमातून सुरू असलेल्या साठेबाजीवर विशेष लक्ष केंद्रित केले आहे. यासाठी स्वतंत्र तपास पथके तयार करण्यात आली असून पोलीस विभाग, FDA अधिकारी आणि सरकारी अभियोक्ता यांच्यात अधिक समन्वय साधला जाणार आहे. प्रत्येक जिल्ह्यात मकोका अंतर्गत दाखल होणाऱ्या प्रकरणांची स्वतंत्र नोंद ठेवण्याचेही निर्देश देण्यात आले आहेत.
गेल्या दशकातील कारवाईचा आढावा घेतल्यास तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखाली एकूण 703 जणांवर कारवाई करण्यात आली आहे. यामध्ये 260 उत्पादक, 248 पुरवठादार आणि 190 वाहतूकदारांचा समावेश आहे. या आकडेवारीवरून राज्यात गुटखा व्यापार किती मोठ्या प्रमाणावर सुरू आहे याची कल्पना येते.
आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते गुटखा आणि तंबाखूजन्य पदार्थांमुळे कर्करोगासह अनेक गंभीर आजारांचा धोका वाढतो. विशेषतः तरुण पिढी या व्यसनाच्या विळख्यात अडकत असल्याने समाजावर त्याचे गंभीर परिणाम होत आहेत. त्यामुळे प्रशासनाने उचललेले हे पाऊल केवळ कायदा आणि सुव्यवस्थेसाठीच नव्हे तर सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचे मानले जात आहे.
तुकाराम मुंढे यांच्या या निर्णयामुळे राज्यातील कोट्यवधी रुपयांच्या गुटखा साम्राज्याला मोठा धक्का बसण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. आता गुटखा माफियांवर केवळ दंडात्मक नव्हे तर संघटित गुन्हेगारीविरोधी कायद्यांतर्गत कठोर कारवाई होणार असल्याने अवैध व्यापार करणाऱ्यांचे धाबे दणाणले आहेत.
